26.07.2019

Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Zachodniopomorskiego na pomoc bocianowi białemu

Spadkowy trend  liczebności bociana białego Ciconia ciconia obserwowany jest od kilkunastu lat na obszarze całej Polski, w tym województwa zachodniopomorskiego. Przyczyny tego zjawiska są różne.

W roku 2014 ZPKWZ brał aktywny udział w VII Międzynarodowym Spisie Bociana Białego, podczas którego uwidoczniono potrzeby przeprowadzenia działań ochrony czynnej tego gatunku na obszarze 12 gmin, które wchodzą w skład: Drawskiego Parku Krajobrazowego, Ińskiego Parku Krajobrazowego, i zachodniopomorskiej części Parku Krajobrazowego Ujście Warty. Spisem objęto tak rozległe powierzchniowo gminy jak Borne Sulinowo czy Czaplinek – o powierzchni 484 km2 i 364 km2.

Wśród potencjalnych zagrożeń dla populacji bociana białego w naszym regionie stwierdzono m.in. pogorszenie jakości siedlisk, głównie zaprzestanie użytkowania łąk, a przede wszystkim ograniczenie wypasu bydła oraz niedostępność miejsc dogodnych do założenia gniazda (większości gniazd bociana białego w parkach krajobrazowych znajduje się na słupach energetycznych). W ostatnich latach różne podmioty zainstalowały wiele platform metalowych na słupach (także miejscach gdzie zlikwidowano istniejące gniazda oparte bezpośrednio na przewodach) ale nie wyłożono ich wyściółka co praktycznie uniemożliwiło wykorzystanie ich przez bociany.

 

BOCIAN BIALYCiconia ciconia C.Korkosz 08701

BOCIAN BIALYCiconia ciconia C.Korkosz 7447

BOCIAN BIALYCiconia ciconia C.Korkosz 1886

Bocian Bialy Ciconia ciconia C.Korkosz 1984

 

 

To właśnie konieczność zwiększenia sukcesu lęgowego bociana białego stała się jednym z elementów realizowanego w ZPKWZ projektu pn. „Wzmacnianie ochrony bociana białego i nietoperzy oraz realizacja zadań czynnej ochrony w rezerwatach przyrody na obszarach parków krajobrazowych województwa zachodniopomorskiego”, finansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego na lata 2014-2020. Projekt realizowany jest w ramach 4 osi priorytetowej – naturalne otoczenie człowieka, zadanie 4.4 wsparcie nieinfrastrukturalnych form ochrony przyrody.

W roku 2018 w ramach projektu wykonana została inwentaryzacja oraz analiza potrzeb bociana białego na terenie parków krajobrazowych województwa zachodniopomorskiego – tj. na obszarze ok. 10 % powierzchni województwa. W jej ramach zinwentaryzowano ponad 70 lokalizacji na terenie parków krajobrazowych naszego regionu, co do których zasadne byłoby podjąć działania ochrony czynnej. Z uwagi na fakt, iż zachodniopomorska populacja bociana białego stanowi ok. 8,5% populacji krajowej, oraz w związku ze stwierdzoną w trakcie inwentaryzacji tendencją zmniejszania populacji bociana, szczególnie w zachodniej części województwa podjęto decyzję o przystąpieniu do realizacji wskazanych przez autorów opracowania działań.

W tym celu ZPKWZ prowadzi działania, mające na celu wyłonienie wykonawcy:

  • 21 platform gniazdowych z wyściółką – większość z tych stanowisk związana jest z powstaniem nowych gniazd, zbudowanych w ciągu ostatnich kilku lat na słupach bez platform. Gniazda takie często oparte są o przewody energetyczne. Powoduje to zagrożenie dla samych bocianów (porażenie prądem, pożar gniazda) oraz niedogodności dla mieszkańców (awarie sieci). Montaż platform zwiększy bezpieczeństwo poprzez odizolowanie gniazda od przewodów energetycznych.
  • 49 wieńców z wyściółką montowanych do platform metalowych już istniejących (zamontowanych wcześniej przez inne podmioty, a które to platformy nie zostały zasiedlone).

Montaż wieńców z gałęzi i wyściółki w platformach metalowych. Brak wyściółki na tego typu platformach powoduje, że bociany maja trudności w wylądowaniu na nich i rozpoczęciu budowy gniazda. Z wywiadu przeprowadzonego z wieloma osobami mieszkającymi w pobliżu takich platform wynika że bociany próbują na nich siadać i dokładać gałęzie ale w zdecydowanej większości przypadków kończy się to niepowodzeniem.

  • 3 usług mechanicznego zmniejszenia lub przycięcia zbyt dużego gniazda. W przypadku gniazd których wysokość przekracza 1 m zaleca się usunięcie części gniazda (około połowy). Gniazda bocianie są bardzo ciężkie (ważą do kilkuset kilogramów) i mogą powodować pęknięcie słupa lub wygięcie konstrukcji metalowej platformy.
  • 3 usług przycięcia gałęzi i innej roślinności zarastającej gniazdo. W dwóch przypadkach gniazda znajdowały się na drzewach (lipa i wiąz) a w jednym przypadku na słupie energetyczny (gniazdo silnie zarośnięte bluszczem). Gniazda tak zlokalizowane cechują się utrudnionym dolotem do nich, co przekładać się może na niepowodzenie lęgowe.
  • 1 usługi wyprostowania słupa z gniazdem. W jednym przypadku stwierdzono że słup z gniazdem uległ przechyleniu pod ciężarem gniazda, wskutek silnych wiatrów. W tym przypadku konieczne jest wykonanie odciągu ze stalowej liny oraz podkopanie słupa i wykonanie betonowej stopy wokół niego oraz zmniejszenie gniazda o połowę.

 

Powyższe działania przyczynić się mają do zahamowania tendencji spadkowej zachodniopomorskiej populacji bociana białego, co nastąpić ma poprzez zwiększenie ilości potencjalnych lokalizacji dogodnych do założenia gniazda i wyprowadzenia lęgów.  Przewidywany termin zakończenia tych prac to koniec listopada 2019 r.

Na koniec pragnę zauważyć, iż pojawiające się w mediach sformułowanie o ‘spadku liczebności bociana białego w Puszczy Bukowej’ jest nieco nieprecyzyjne – bocian biały jako gatunek związany z działalnością człowieka nie zakłada swoich gniazd na terenach leśnych – to domena jego ‘kuzyna’ – bociana czarnego Ciconia nigra. Gniazda bociana białego występują i występować będą w rejonie jednostek osadniczych – tj. miejscowości zlokalizowanych na terenie Szczecińskiego Parku Krajobrazowego Puszcza Bukowa.

(Tekst: Pracownicy ZPKWZ; fot. Cezary Korkosz)